Sunday, December 25, 2016

મિડલ ક્લાસનો માનવી -હસમુખ ગાંધી

આટલી આધુનિકતા, આટલાં સુખ, આટલી દોમદોમ સાહ્યબી છતાં લોકોના ચહેરા પરનું હાસ્ય કૃત્રિમ કેમ લાગે છે. ભીતરમાં ઉદાસી, મેલન્કલી (melancholy), મૉર્બિડિટી ઠાંસીને ધરબાઈ છે. બધાંનાં ચિત્ત માંદલાં, રોગિષ્ઠ, ન્યુરૉટિક, પૅથૉલોજિકલ, ખવાઈ ગયેલા કેમ થઈ ગયાં છે. દિવસમાં દસ કપ ચા પીવાની, ર૦ સિગારેટો ફૂંકવાની, પીઝા અને નૂડલ અને ચાઈનીઝ ફૂડ ખાવાનો, કિમામવાળાં પાન ચઢાવવાનાં, પિક્ચર જોવાનાં, ટેલી પર સોપ ઓપેરા જોવાનાં, ફિલ્મી મૅગેઝિન વાંચવાના, નવા ડ્રેસ સિવડાવવાના, પાર્ટીઓમાં ઢીંચવાનું અને ગળચવાનું, પૈસા કમાવાના, પ્રેમ કરવાનો, મોટેથી ખોટું ખોટું હસવાનું, એની એ જોક એન્થ(Nth) વખત કહેવાની. પછી શું કરશો? જીવન ભર્યું ભર્યું છે એવો તમને ભાસ થાય છે ત્યારે ખરેખર તો એ ખાલીખમ હોય છે. પછી શું કરશો? આપઘાત, હા, આપઘાત, એ જ સાચો ઉત્તર છે. સ્ક્રિપ્ટ એવી છે કે એનો બીજો અંત આવી જ ન શકે.

મમ્મી અને યો-યોની રમત જ એવી છે. ફસાઈ ગયો છે શહેરી મિડલ ક્લાસ. તેણે પોતાના ગ્રામીણ મૂળિયાં (રૂટ્સ) ઉખેડી નાખ્યાં છે અને શહેરી ભૂમિમાં તે પોતાની જાતને બરાબર રોપી શકતો નથી. એ બૅળે બૅળે પોતાના મોઢા ઉપર હાસ્ય લાવે છે પણ એની પાછળ રૅટરેસ અને સુખની ખોજ માટેની દોડથી લાગેલો અસહ્ય થાક છુપાયેલો છે. આ સંઘર્ષ એને ભીતરથી કાટની માફક ખાઈ રહ્યો છે. એને બૌદ્ધિક ક્ષય (ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ટ્યૂબરક્યુલૉસીસ) થયો છે. તેનાં મૂલ્યોનું (ગુજરાતના સુડો-ગાંધીવાદીઓએ ધોકા મારીમારીને ધોઈ નાખેલો શબ્દ વાપરીએ તો) ધોવાણ થઈ ગયું છે. તેનો પૂર્વાપર સંબંધ ભૂંસાઈ ગયો છે. શહેરી મધ્યમ વર્ગ આજે લાગણીઓની તથા બુદ્ધિની અંધાધૂધીમાં જીવે છે.

મૂળાનો શ્ર્વેત કાંદો બટકાવી નાખ્યો હોય એવું વેજિટેબલ અસ્તિત્વ તે જીવે છે. તે માર્યો માર્યો ફરે છે, જાણે તેને શિશિરના પરાગને કારણે એલર્જિક હેફીવર થઈ ગયો છે. શહેરના મધ્યમ વર્ગની ખાનગી ટ્રેજેડી એ છે કે તેના હિંમત, સ્નેહ, શ્રદ્ધા, ખંત વગેરે ગુણોનો ભંગાર થઈ ગયો છે. મિડલ ક્લાસ બિસમાર હાલતમાં જીવે છે.

સ્વાર્થ, માલિકીની ભાવના (પઝેસિવનેસ, ઍક્વિઝિટિવનેસ)નો અતિરેક અને સંપત્તિ માટેની પડાપડીને કારણે લોકો આંધળાભીત બની ગયા છે. આમાંથી જડ, નીરસ, ફિક્કો, માંદલો, રંગવિહીન સમાજ નિર્માણ થયો છે. પેટ ભરીને, ધરાઈને, મૉકળે મને તે હસી શકતો નથી, કારણ કે તેનું હૃદય સ્વચ્છ નથી, તેના પેટમાં પાપ છે. બે લૉંકડી એકબીજીને મળે ત્યારે તે મનમાં પેંતરા કે બેત ઘડતી હોય છે, નિખાલસતાને અભાવે તે મુક્તપણે ખડખડાટ અટ્ટહાસ્ય કરી શકતી નથી. કરે તો એ હાસ્ય આભાસી, નાટકિયું અને નિર્ભેળપણે દંભી હોય છે. 

હજી ૪૦ વર્ષ પૂર્વે મધ્યમ વર્ગ જિંદગીથી થનગનતો હતો. તેનું સુખ મૌલિક હતું. તેનું દુ:ખ ઓરિજિનલ હતું. આજે બંને આભાસી છે. હર્ષોલ્લાસની કિકિયારીઓ તેના હૃદયના ઊંડાણમાંથી આવતી હતી, દર્દની ચીસો સાચકલી હતી. તેનો વ્યવહાર નિષ્કપટ, સરળ, ડિગ્નિફાઈડ અને ડેકોરમવાળો હતો. જન્મ, લગ્ન, મરણ, મુસાફરી, મુલાકાત: આ બધા સામાજિક પ્રસંગો ગૌરવાન્વિત હતા, જીવનમાં સીમાચિહ્નો હતા. શ્રીમંતાઈ ઠાવકી હતી. ગર્ભશ્રીમંત હતી, માનપ્રદ હતી, ‘આજના નિયો રીશ (નવશ્રીમંતો, રાતોરાત કરોડપતિ બનેલાઓ) જેવી ઉછાંછલી ન હતી. નાનાં નાનાં સુખો લોકો પેટ ભરીને માણતા હતા. કોઈ છોકરો મેટ્રિક પાસ થાય તો છ ફૂટ ઊંચી પિત્તળની પવાલી ભરીને ઠંડાઈ બનાવવામાં આવતી. લોકો એ સામાન્ય પીણાની પ્યાલીઓ મોજથી પીતા હતા. આજની હોટેલ પ્રેસિડેન્ટની ઝળાંહળાં પાર્ટીઓ પાછલા વંડામાંનાં પેલાં પાથરણાંની અને પેલી ઠંડાઈની લિજ્જત કેમે કરીને આપી શકતી નથી. કુદરતી ફૂલો અને પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલો વચ્ચે ફેર છે, ફેર છે. 

આપણે ફૂલોની ખુશ્બો માણવાની શક્તિ ગુમાવી દીધી છે. સુદ અને વદ, વડ અને પીપળો, ઓટો અને ચબૂતરો, દિવસ અને રાત, કાબરનો ચિત્કાર અને ચીબરીની કિકિયારી, સૂર્યનો તડકો અને તારાજડિત રાત્રિ, દિવસે તડકે તાપવાનું અને રાત્રે નક્ષત્રો જોવાનાં, પોંક અને મઠી, પોપટા અને ઓળા અને ઊંધિયું: બધું જ બદલાઈ ગયું છે. મધ્યમ વર્ગનો શહેરી પૂર્વાપર સંબંધ ગુમાવી બેઠો છે. તેની સંવેદના બુઠ્ઠી થઈ ગઈ છે. રેલવે સ્ટેશને ભિખારીને વીસ પૈસાની બ્રેડ ખવડાવી દીધી એટલે તેને ઈશ્ર્વર પ્રત્યેનું ઋણ અદા કર્યાનો મિથ્યા સંતોષ થાય છે. તેના માથાના વાળનો ચળકાટ બ્રિલક્રીમનો છે, તેણીના હોઠની લાલી લિપસ્ટિકની છે, લિસ્ટેરિનની મદદથી તેઓ માઁની દુર્ગંધને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. ત્વચા પરની ચમક ટૅલ્કમ પાઉડરની છે. તંદુરસ્તીની નથી.

રેસ્ટોરાંની ક્યુબિકલોમાં પ્રેમ કરતાં આ મધ્યમવર્ગી યુગલો શ્ર્વાસોચ્છવાસ નથી લેતા, કારણ કે તેઓ માનવી નથી, રોબોટ છે. આ લોકો રૂટ્સમાંથી ઊખડી ગયા છે એટલે તેઓ સિનેમાશાઈ કાલ્પનિક પલાયનવાદી ઈમેજરીમાં જીવે છે.

લોકો કેવી રીતે પૈસા કમાય છે એની મોજણી કોઈ ભારતીય જૅક ઍન્ડરસન કરે તો એ વિષેનો અહેવાલ બેસ્ટસેલર બની રહે. હવાલાની, દાણચોરીની, ઊંધા ધંધાની, નફાખોરીની એક વાર એક સહેલી લાઈન મળી ગઈ એટલે પછી કરન્સી નોટોના ઢગલા આવવા માંડે છે અને પછી હિન્દુઓએ ખ્રિસ્તી લોકોના તહેવારોમાં માથે શંકુ આકારની ટોપી પહેરીને આખી રાત ચોક્કસ પીણાંઓ ઢીંચવા પડે છે. પૈસાથી સુખ ખરીદવા સારુ લોકો જાતજાતના (નિષ્ફળ) અખતરાઓ કરે છે. સુખ હંમેશાં હાથતાળી આપીને છટકી જાય છે. 

સુપરમારકેટોની છાજલીઓ ફૅન્સી, રૂપકડી ચીજોથી ઊભરાય છે. અધકચરા ભણતરનો નવો ઉપયોગ એ છે કે તે ચળકતાં (પણ સત્ત્વવિનાનાં) ગ્લોસી સામયિકોમાંથી અને જાહેરખબરોમાંથી અધકચરી ફૅશનેબલ બાબતો શીખે છે. મિક્સરો, થ્રી-ઈન-વન, ગ્રાઈન્ડરો, ટોસ્ટરો, ઈલેક્ટ્રિક ઈસ્ત્રીઓ, એગબીટરો, ટીવી સેટ, ફ્રિજ (કે અર્ધશિક્ષિત શ્રીમંત ગુજરાતીઓ એને ફ્રીઝ કહે છે), ડિજિટલ રિસ્ટવૉચીસ, વૉશિંગમશીનો, વૅક્યુમક્લીનરો, વિડિયોરેકોર્ડરો વગેરે વગેરેને શોકેસમાં જોઈને લોકોની ડાગળી ચસકે છે. મિડલ ક્લાસનો માનવી ટુવ્હીલર ખરીદવાની ઝંખના કરે છે, તે સફારી સ્યુટ પહેરે છે (ચંદ્રકાન્ત બક્ષી ભલે કહે કે આ તો શૉફરનો, ડોરકીપરનો અને લિફટમૅનનો ડ્રેસ છે), ચામડાના મોંઘા બૂટ પહેરે છે અને રપ ફૂટ દૂરથી સુગંધાય એવાં કૉસ્મેટિક પોતાની કાયા ઉપર ચોપડે છે. સસ્તાં (પૈસામાં નહીં ટેસ્ટમાં) ડિસ્કો, ડિનરો, નાઈટશો, લીસકાં મેગેઝિનો, દેશી (હિન્દી) ફિલ્મો, ટીવીની ટાહ્યલાંસિરિયલો: આ બધો ઠાઠ મેળવવા ઉપલા મધ્યમ વર્ગનો માણસ હડી કાઢે છે. 

નાનપણમાં માબાપને ત્યાં કશું ભાળ્યું ન હોય અને શહેરમાં જઈને બેપાંદડે થયો હોય એવો માણસ જીવનભોગવટાની ૩૦ વર્ષની ખાધ પૂરી કરવા જે ઝડપ કરે એ ઝડપે આવો માનવી બેઉ હાથે સુખસામગ્રીનો ઉપભોગ કરવા માંડી પડે છે. અકરાંતિયાની જેમ તે સુખને આરોગે છે, પણ તેની પ્યાસ કદી બુઝાતી નથી. તરસ ખોટી છે, પીણાં ખોટાં છે. ચોમેર કૃત્રિમતા છે. લીલોતરી શોધીય જડતી નથી, બાગબગીચાનો એકાદ ટુકડો કૉન્ક્રીટનાં જંગલોની વચ્ચે ફેંકવામાં આવ્યો હોય છે તે સિવાય. દરિયાકાંઠાની હવા પણ ચોખ્ખી નથી. હિન્દી સિનેમામાં નાયકનાયિકા જે રોમેન્ટિક પ્રેમ કરે તે પણ શહેરોમાં શક્ય નથી. નથી સમયની મોકળાશ, નથી જગ્યાની મોકળાશ.

શહેરો તોતિંગ સ્લમ્સ (ઝૂંપડપટ્ટી) બની ગયાં છે, મુંબઈ, દાખલા તરીકે, ગંધાય છે. કરોડો માણસો ખુલ્લામાં ટટ્ટી કરે છે અને એથીય વધુ ગંદકી પાંઉભાજીવાળાઓ તથા ભેળપૂરીવાળાઓ રસ્તા ઉપર એઠવાડનાં તપેલાં ઢોળીને કરે છે. મિડલ ક્લાસના માણસે મોઢે પાઉડર ચોપડ્યો અને ઈન્ટિમેટ છાંટ્યું એટલે હાઉં, ગંદકી ચાલી ગઈ. શહેરી જીવન નર્ક જેવું બની ગયું છે. બિલ્ડરોનાં બુલડોઝરો રોજ મુંબઈના પ્રાણ જેવાં બેઠા ઘાટનાં અનેક સુંદર મકાનો તોડી પાડે છે. સ્કાયસ્ક્રેપર્સ રચવા સારુ. લોકલ ટ્રેન અને બસની સર્વિસ એટલી હાડમારીભરી છે કે આનાથી વધુ ખરાબ કલ્પના નર્કની કરી શકાતી નથી. કોન્ટ્રેક્ટરો મ્યુનિસિપાલિટીના અમલદારો સાથે ભળી ગયેલા હોવાથી જમા થયેલો સડેલો કચરો સૂર્યના પ્રખર તાપમાં ઝૅરી વાયુઓ છોડે છે. અસહ્ય અને બંધિયાર પરિસ્થિતિએ મિડલ ક્લાસના શહેરી માનવીને પશુ જેવો બનાવી દીધો છે. માનવી-માનવીના સંબંધોમાં ઉમળકો કે ઉષ્મા નથી રહ્યાં. લોકો લાગણીનો પણ રીતસરનો વેપાર કરે છે. 

દરેક માનવી શિયાળ સાથે સ્પર્ધા કરે છે. બુદ્ધિ બડી કે ભેંસ એ કહેવત જૂની થઈ ગઈ છે. બુદ્ધિ બડી કે ચતુરાઈ રાધર બુદ્ધિ બડી કે હોશિયારી અથવા એથીય આગળ જઈએ તો બુદ્ધિ બડી કે ખંધાઈ એ કહેવત વાસ્તવિક છે. દરેક માણસ હરામખોરી કરીને પછી પોતાની એ હરામખોરીને જસ્ટીફાય કરે છે. બધા એકબીજા કરતાં વધારે સ્માર્ટ થવાની હોડમાં ઊતર્યા છે. ભૂલ ન થઈ જાય, છેતરાઈ ન જવાઈ, કુંડાળામાં પણ ન પડી જાય એ માટે સૌ તકેદારી રાખે છે. લોકોની મૈત્રીઓ, લોકોના સંબંધો સગવડિયા હોય છે. પરસ્પરના હિતમાં હોય છે. મિડલ ક્લાસનો પ્રેમ પણ વ્યવહારકુશળ બની ગયો છે, ગણતરીબાજ બની ગયો છે. 

મિડલ ક્લાસનો માનવી જીવનનો સાચો આનંદ ગુમાવી બેઠો છે. એનામાં સંવેદના રહી નથી. પંખીનો ટહુકો, ચંદ્રની ચાંદની કે પવનની ઠંડી લહેરખી તેના ચિત્તતંત્રના તારને ઝણઝણાવી શકતી નથી. દિલ ફાડીને પ્રેમ કરવાનું, આકાશમાંથી હિંમતભેર ભૂસકો મારવાનું કે કુદરતમાં ઊંડી આસ્થા રાખવાનું તેને હવે આવડતું જ નથી. રસ્તા ઉપર મડદું રઝળતું જોઈને તેને અરેરાટી થતી નથી, પડોશીનો જુવાનજોધ છોકરો ફાટી પડે ત્યારે માત્ર ચાર ફૂટ દૂર, દીવાલની પેલે પાર આરામથી આઈસક્રીમ ખાઈ શકે છે. અન્યાય જોઈને તેનું લોહી ઊકળી આવતું નથી, અંધાધૂંધી જોઈને તે કોચવાતો નથી, તર્ક કે લોજિક જેવા કોઈ શબ્દ તેના શબ્દકોશમાં નથી રહ્યો. 

ખાલીખમ માણસ કદી સાચો, નિર્ભેળ આનંદ માણી શકતો નથી. પછી વિહાર તળાવને કાંઠે બેસીને અંતકડીના રાગડા તાણીને મધ્યમ વર્ગનો માનવી આનંદની ચુસકી મારવાનો મિથ્યા પ્રયાસ કરે છે. થાકી જાય છે શરીર અને થાકી જાય છે એનું મન સૌથી વધુ તો થાકી જાય છે એનો આત્મા. 

Tuesday, November 1, 2016

એક ‘ભગવાન’ની કોઇ ‘લક્ષ્મી’ સાથેની લવસ્ટોરી!



અંદાઝે બયાં - સંજય છેલ

દિવાળી હમણાં જ ગઇ છે અને લક્ષ્મીપૂજા પણ થઇ ગઇ તો એક અલગ જ લક્ષ્મીની વાત કરીએ. દેસી પત્રકારો-લેખકોએ જેમને ‘સેક્સ-ભૂખ્યા ભગવાન’ તરીકે વખોડે છે એ ઓશો કે ભગવાન રજનીશને એમનાં છેલ્લા દિવસોમાં મારે જોવાનું-સાંભળવાનું બનેલું. જુહૂમાં બચ્ચનનાં જૂના બંગલા નજીક, પાર્ક સામે ‘સુમિલા’ બંગલામાં અમેરિકા અને દુનિયા આખીમાં રખડીને થાકી હારીને રજનીશ પાછા આવેલાં.- (વ્યંગ્યલેખક શરદ જોષીએ લખેલું: ‘લૌટ કે ભગવન ભારત આયે’) ત્યારે રજનીશ ખૂબ બીમાર લાગતાં હતાં, હાથ કાંપતાં હતાં. ધીમે ધીમે ઊડતાં હંસની જેમ સૌ પર દૃષ્ટિ ફેંકી રહ્યાં હતાં. ચુંબક જેવી આંખો અને ચાબુક જેવી ઝૂબાન આજે ય યાદ છે! પણ આજે એ ભગવાન રજનીશની એક ઓછી જાણીતી લવસ્ટોરી યાદ આવે છે-

૧૯૫૨માં સાગર યુનિવર્સિટીમાં વાદવિવાદ સ્પર્ધા યોજાયેલી ત્યારે રજનીશ મોહન જૈન નામનો છોકરો, જબલપુરની હિતકારીણી સીટી કૉલેજ તરફથી જાડો કૂર્તો, ઢીલી ધોતી પહેરીને આવેલો. ‘ઇન્સાન આજ ખો ગયા હૈ!’, ‘હમારે ભીતરકી લાલટેન બુઝગઇ હૈ!’ જેવી પંચ લાઇનોવાળું આદર્શઘેલું તીખું પ્રવચન નાકમાંથી બોલેલો. એનું અંગ્રેજી ખૂબ દેશી, ‘શેકસપીઅર’ને ‘સેક્સપીયર’ બોલે અને બધાં હસી પડતાં. બોલતી વખતે આંખો બંધ કરીને ગહન ધ્યાનમાં ઊતરીને શૂન્યને સંબોધન કરતો હોય એમ રજનીશે લાજવાબ ભાષણ આપીને પહેલું ઇનામ જીતેલું, પણ બીજા સ્ટુડંટ્સ મહિનાઓ સુધી રજનીશની ‘ઇજ’, ‘વાજ’, ‘બિકાજ’ બોલવાની દેસી સ્ટાઇલ પર મજાક કરતાં, પણ જ્યારે રજનીશને પ્રથમ ઇનામ મળ્યું તો અમુક સ્ટુડંટો પ્રો. રાયસાહેબને ત્યાં એનો વિરોધ કરવા પહોંચી ગયાં, પણ રજનીશ તો ત્યાં પહેલેથી હાજર હતો! પ્રો.રાયસાહેબ આગળ રજનીશે દાવો કર્યો કે એણે પ્લેટોથી લઇને બટ્રાઁડ રસેલ સુધી બધા જ ફિલોસોફરો વાંચ્યાં છે! રાયસાહેબે, ચેક કરવા માટે પ્લેટો, એરીસ્ટોટલ, કનફયુશિયસ, શંકર અને રસેલ વીશે રજનીશને અઘરાં સવાલો પૂછયાં. રજનીશે સચોટ જવાબો તો આપ્યાં, પણ ઉપરથી પ્રો. રાયસાહેબને વડીલની જેમ સલાહ પણ આપી કે બટ્રાઁડ રસેલની નવી કિતાબ ‘ઓન હેપીનેસ’ એમણે વાંચવી જોઇએ! આ બધું જોઇને રજનીશનો વિરોધ કરવા ગયેલાંઓ ચૂપચાપ હારીને પાછાં જતાં રહ્યાં! રજનીશનો આ પ્રથમ વિજય હતો!

રજનીશ પછી જબલપુર જતાં રહ્યાં પણ દર વર્ષે વાદ-વિવાદમાં પહેલો નંબર જીતવાનો ક્રમ ચાલુ હતો. હવે એણે અલગ જ ડ્રેસ બનાવ્યો, લાકડીની ચપ્પલ પહેરતાં. દાઢી વધારી. બુંદેલખંડનાં નીર્જિવ  ‘ગાડરવાડા’ ગામનો એ છોકરો, અલગ ઇમેજ, અલગ કપડાં, ચોંકાવનારાં વાકયો, એમાં વેધક રમૂજોથી ઓળખાતો અને ભાષણમાં વેપારીઓનાં હિસાબ જેવી તર્કબદ્ધ રજૂઆત એ કરતો. દસ ભાઇ-બહેનોનાં પરિવારમાં જન્મેલ રજનીશ, નાનાનાનીને ત્યાં કૂચવાડા ગામમાં ઉછરીને બગડી ગયેલો. એને બીજાંની ઊડતી પતંગ કાપીને પકડવામાં મજા આવતી. એ કટી પતંગોને સાચવી રાખતો. બીજાની ઊડતી પતંગ કાપવામાં એકસપર્ટ રજનીશે આખી જિંદગી ધર્મ-સમાજ-કાનૂનની ઊડતી પતંગો કાપેલી. બાળ રજનીશનાં પરાક્રમની ફરિયાદ એની નાની પાસે આવતી તો નાની કહેતી, ‘વો થોડા ઐબી હૈ. મા-બાપ ગાડરવાડા મેં દૂર હૈ તો થોડે ઐબ આ ગયે હૈં!’ રજનીશમાં અનેક એબ કે દૂષણો હતાં પણ સૌથી મોટો એબ હતો: ગમે તેવા પાવરફૂલ પર ‘આક્રમણ’ કરવાની હિમ્મત! ગાંધીજી હોય કે હિન્દુ ધર્મ હોય કે જૈન શાસ્ત્રો હોય, રજનીશે એનાં એબ મુજબ સતત આક્રમણ કરેલું.

રજનીશનાં નાના એકવાર ભયંકર બીમાર પડયાં. કૂચવાડા ગામમાં સારી હૉસ્પિટલ જેવું નહીં એટલે ગાડરવાડા જવા માટે નાનીએ ગાડું કાઢયું. વૃદ્ધ નાનાનું માથું બાળક રજનીશનાં ખોળામાં. જંગલ-પર્વતને વીંધીને કાળી રાત્રે સફર શરૂ થઇ ત્યારે બાળ રજનીશ ‘વોર્ગે’ નામનાં તિબેટિયન મંત્રો બોલીને પ્રાર્થના કરતો હતો. એ મંત્રોનો અર્થ તો નહોતો ખબર પણ એટલી ખબર હતી કે દલાઇ લામાઓનાં અંતિમ સમયે ‘વોર્ગે’ વાંચવામાં આવે છે. ‘વોર્ગે’ મંત્રો, બાળ રજનીશે ફકત કોઇનાં મોઢે સાંભળેલા પણ ફોટોગ્રાફીક યાદશક્તિને લીધે એને મોઢે હતાં! પણ રસ્તામાં અધવચ્ચે નાનાનું મૃત્યુ થઇ ગયું. ત્યારે રજનીશે રડતી નાનીને કહ્યું, ‘નાના ગયા તો શું છે. પાછા કૂચવાડા જવાનો અર્થ નથી, ગાડરવાડા જ ચાલો.એક યાત્રા શરૂ કરી છે તો પૂરી કરવી જોઇએ!’

રજનીશનાં સ્ટારડમમાં ‘ગાડરવાડા’ શબ્દનું પણ બહુ ઇન્ટરેસ્ટિંગ યોગદાન છે. ‘ગાડર’ એટલે કે ઘેટાંબકરાં. એક જમાનામાં ગાડરવાડામાં ઘેટાંબકરાં ચરાવવાનો ધંધો થતો. ‘ગાડર’ એ ‘ગાડ્ડલિકા’ નામનાં સંસ્કૃત શબ્દની નીપજ છે.ગાડ્ડલિકા પ્રવાહ એટલે એક જ ટોળાંમાં ચાલતો ઘેંટાનો પ્રવાહ. ઘેંટાબકરા એક ગ્રુપમાં સાથે ચાલે એવું એને નાનીએ સમજાવેલું અને ત્યારે જ રજનીશને બત્તી થઇ કે ઘેટાંની જેમ માણસોને પણ ગ્રુપમાં હાંકી શકાય તો? આખરે ધર્મ પણ શું છે? ઇશુને તો ‘શેફર્ડ’ કહેવાય જ છે ને? પ્રભુ ગોવાળ અને ભક્તો એનાં ઘેટાં. તો બાળ રજનીશને મનમાં કલ્પનાઓ સૂઝી કે હું ગોવાળ બનું ને મારાં ઘેટાંઓ હોય તો? બાળક રજનીશે પોતાનાં નવાં સંપ્રદાયની ફેન્ટસી શું ‘ગાડરવાડા’ નામ વિશે વિચારીને કરવી શરૂ કરી હશે?

૧૩-૧૪ વર્ષે રજનીશ દાદાની કપડાંની દુકાનમાં બેસતાં. કપડું માપવાની એક ‘ગજ’ માપવાની વિશિષ્ટ સ્ટાઇલ દાદાએ શીખવી જેથી કરીને થોડું કપડું બચાવીને પ્રોફિટ થાય! નાકમાંથી બોલનારો રજનીશ, લાંબાવાળ અને મોટી ચમકદાર આંખો વડે જાતજાતની વાતો કરીને ઘરાકોમાં પોપ્યુલર થવા માંડયો. ‘ભૈયા..કાકી..કક્કા..ફૂઆજી, બિન્ના..’ એવાં સંબોધનોથી હજબની સેલ્સમેનશીપ કરતો. છોકરીઓની ઓઢણી, પોલકાંનાં કપડાં પોતાનાં અંગ પર લગાડીને હસાવતો! મોટી આંખો, લાંબા વાળ,ગળામાં માળા અને સ્ત્રૈણ આવાજને લીધે ઘણા એને છોકરી માની બેસતાં. એક સાંજે નદીપારથી એક ખેડૂત આવ્યો અને એણે ઉતાવળમાં રજનીશને કહ્યું, ‘બિન્ના (બહેન) એક ગમછા દિયો તો..’ રજનીશ ભડકયો, ‘હમ બિન્ના નોય!’ ખેડૂતે કહ્યું, ‘તો સાલે મોંડિયો ઘાંઇ ઝૂથરાં કાંય બઢાયે હો? (તો છોકરીઓ જેવા લાંબા લટિયાં શુ કામ વધાર્યાં છે!) બસ રજનીશનું મન ખાટું થઇ ગયું ઘરે જઇને ‘અથૌ’ કરવાની ઇચ્છા મરી ગઇ. (‘અથૌ’ એટલે ત્યાંનાં જૈનોમાં સૂર્યાસ્ત પહેલાનું જમણ) એ સીધો હજામને ત્યાં ગયો અને કહ્યું, ‘હમેં જે ઝૂથરે કટવાને હૈ!’ હજામે, કાતર ઉઠાવી. રજનીશે કહ્યું, ‘નહીં. ઉસ્તરા સે બાલ મુંડવાને હૈં!’ હજામે પૂછ્યુંક્યું, ‘ઉસ્તરાસે બાલ મુંડવાઓગે? કોઇ મર ગયા?’ રજનીશે કહ્યું, ‘હાં, આજ મૈં મર ગયા સમઝ!’ રજનીશ, વાળ ઉતરાવીને પોટલીમાં બાંધીને ઘરે લઇ ગયો અને નાનીને કહ્યું, ‘હમ અબ બિન્ના નાહી. દેખનાં નાની, દુનિયાકી સબ બિન્ના હમારે પીછે આયેગી એક દિન!’ અને મોટા થઇને રજનીશે, ભગવાન કે ઓશો બનીને કેટકેટલી બિન્ના ઉર્ફ કન્યાઓને કેવી ઘેલી કરેલી એનો ઇતિહાસ એમની રાસલીલાઓથી છલકાય છે!

રજનીશનાં બાળપણનાં ગવાહો કહે છે કે એનાં જીવનમાં પહેલી બિન્ના (છોકરી) હતી: લક્ષ્મી, એની પાડોશી. રજનીશે લક્ષ્મીને પોતાની વાતોથી જીતી લીધેલી. ગાડરવાડા જેવા ગામમાં રહીને પણ રજનીશ, તમામ પુસ્તકો પર તૂટી પડેલો. એને સંસારનું સત્ય જાણવું હતું અને આખા સંસાર પર રાજ કરવું હતું. ગાડરવાડા છોડીને દુનિયા જિતવી હતી પણ લક્ષ્મી પરનો પ્રેમ એને રોકી રાખતો હતો. રજનીશ, દિનરાત લક્ષ્મી સાથે ખૂબ વાતો કરતો, જ્ઞાન ઠાલવતો, નવાં નવાં ખેલ કરતો. હા, દરેક પ્રકારનાં ખેલ! યુવાન રજનીશ, લક્ષ્મીની સાથે જિંદગી વિતાવવાનાં સપનાં જોઇ રહ્યો હતો પણ લક્ષ્મી અચાનક જ ટાઇફોઇડથી મરી ગઇ! રજનીશ માટે આખું ગાડરવાડા ગામ, રાતોરાત વિરાન થઇ ગયું! ના વાંચવામાં મન લાગે, ના ભણવામાં. મેટ્રિકની પરીક્ષામાં પણ રસ નહીં.

પછી રજનીશ, જબલપુર તો આવ્યો પણ મનમાં ‘લક્ષ્મી’ જ લક્ષ્મી. આ તરફ લક્ષ્મીનાં મા-બાપ પણ જુવાન દીકરીનાં મોતથી ગાડરવાડામાં દુ:ખી હતાં! એ લક્ષ્મીનાં મા-બાપને આશ્વાસ આપવા જતો. અવતાર પુરુષની જેમ દાવો કરતો કે, ‘શોક ના કરો.. હું તમને લક્ષ્મી સાથે ફરી મળાવીશ. લક્ષ્મી મારી સાથે જ છે!’ જુવાન દીકરી ગુમાવેલા લક્ષ્મીનાં માબાપને સાંત્વના આપવા રજનીશ પુરાણ, ઉપનીષદ્, ગીતા, પુનર્જન્મવિશે રસાળ શૈલીમાં પ્રવચન આપતો અને લક્ષ્મીનાં મા-બાપ રજનીશના ભક્ત બની ગયાં. રજનીશની પ્રેમિકા લક્ષ્મીનાં મા-બાપ જ એના પહેલાં અનુયાયી. ‘લક્ષ્મી’ નામનો પ્રથમ પ્રેમ જ રજનીશનાં જીવનનું, વિચારોનું, સાધનાંનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયું અને એટલે જ ભગવાન બન્યા બાદ રજનીશે શિષ્યાઓને સંન્યાસ આપતી વખતે જે નવાં નામ આપ્યાં એમાં ‘લક્ષ્મી’ શબ્દ જોડતાં ગયાં...મા યોગ લક્ષ્મી, મા વિજય લક્ષ્મી, મા વિરાગ લક્ષ્મી, મા સજીવ લક્ષ્મી! જો જુવાનીમાં રજનીશને પેલી લક્ષ્મી મળી ગઇ હોત તો એણે કયારેય ‘ભગવાન’ ના બનવું પડત! લક્ષ્મીના અભાવે જ એક ‘ભગવાન’ને જન્મ આપ્યો. અહીં ‘લક્ષ્મી’ને દરેક અર્થમાં જોઇ શકાય, કારણકે રજનીશથી વધુ લક્ષ્મી-સંપન્ન ગુરુ કે સંત બીજું કોણ હતું? આમ ‘ભગવાન’ રજનીશ સદાય  ‘લક્ષ્મી’થી ઘેરાયેલાં જ રહ્યાં!

Wednesday, October 12, 2016

Islamic Self-Flagellation (Muharram)

Screaming baby cries as a relative slices its head open with a kitchen knife as part of Islamic self-flagellation ceremony to mourn the death of the Prophet's grandson 


  • WARNING: GRAPHIC CONTENT
  • Gruesome photographs show dozens of men using sharp knives attached to chains to whip their own backs
  • The men were marking Ashura which mourns the death of tge Prophet Muhammad's grandson in 680 AD
  • After performing the gory ritual, pools of blood can be seen on floor of the mosque in Kabul, Afghanistan
  • Separate photos show men performing the ritual in India with one cutting the head of a young child

By Julian Robinson For Mailonline,www.dailymail.co.uk

  • October 9th, 2016
This is the moment a baby screamed out as a relative sliced its head open with a kitchen knife as part of an Islamic self-flagellation ceremony to mourn the death of the Prophet Muhammad's grandson 1,300 years ago.
Gruesome pictures show a man holding a knife to the head of a young child in Ahmadabad, India while others show boys whipping themselves with sharp blades.
In separate images, men can be seen crying out in pain as they use knives attached to chains to cut their own backs at a mosque in Kabul, Afghanistan.
Pools of blood can be seen on the floor of the building after the men performed the ritual to mark Ashura - one of the major fixtures of the Islamic calendar.  
A man holds a knife to a baby's head as he cuts the child during a Muharram procession in Ahmadabad, India
A Kashmiri Shia Muslim boy flagellates himself during a Muharram procession in Srinagar in Indian controlled Kashmir
Gory: Shia Muslims in Afghanistan have gathered to perform self-flagellation rituals as they mourn the death of the Prophet Muhammad's grandson 1,300 years ago
Pain: Gruesome pictures show men crying out in pain as they use knives attached to chains to whip their own backs at a mosque in Kabul, Afghanistan
Tradition: Pools of blood can be seen on the floor of the building after the men performed the ritual to mark Ashura - one of the major fixtures of the Islamic calendar
Ritual: Photographs of the event show young men, bleeding profusely from their backs, while afterwards they help each other wash away blood coming from their wounds
Sharp: Even very small children swing the sharp blades on the end of chains, slashing their skin in the brutal ritual
Photographs of the event in Afghanistan show young men bleeding profusely from their backs. Afterwards they help each other wash away blood coming from their wounds.
The tradition is seen by some as a way of washing away their sins and is a national holiday in many countries with thousands taking part in the annual rituals.
A national holiday in many countries, thousands take part in the annual rituals which include people whipping and cutting themselves with chains and knives.  

Kashmiri Shia Muslims flagellate themselves as they take part in a religious procession held on the seventh day of Islamic month of Muharram, in Srinagar
Even teenagers and young children take part in the bloody ritual. These photos show boys self-flagellating in India
Kashmiri Shia Muslim children flagellate themselves as they mourn the death of Imam Husain, the grandson of Prophet Muhammad
Graphic pictures show the men swinging chains with knives attached over their shoulders as part of the bloody ritual
Crowds of people watch the Kashmiri Shia Muslims carry out the ritual in the streets of Srinagar, India
After the ritual in Srinagar, men crouched down to display the blood on the knives they had used to cut themselves
Ashura mourns the death of Imam Hussein, a grandson of the Prophet Mohammed, who was killed by armies of the Yazid near Karbala in 680 AD.  
That event lies at the heart of Islam's divide into Shia and Sunni sects. 
In recent years, there have been a spate of attacks on Ashura celebrations around the region by Sunni extremist groups which regard Shiites as heretics. 
Beliefs: The tradition is seen by some as a way of washing away their sins and is a national holiday in many countries with thousands taking part in the annual rituals
Agony: A national holiday in many countries, thousands take part in the annual rituals which include people whipping and cutting themselves with chains and knives
Brutal: Ashura mourns the death of Imam Hussein, a grandson of the Prophet Mohammed, who was killed by armies of the Yazid near Karbala in 680 AD
In recent years, there have been a spate of attacks on Ashura celebrations around the region by Sunni extremist groups which regard Shia as heretics
Some Shia leaders discourage self-mutilation and bloodletting, claiming it has no basis in early religious history and creates a negative image, and encourage people to donate blood instead
Some Shia leaders discourage self-mutilation and bloodletting, claiming it has no basis in early religious history.
Others say it creates a negative image, and encourage people to donate blood instead. 
Thousands of men perform the same brutal practice in Lebanon, Bangladesh, Iraq, Pakistan and Myanmar and even Athens, Greece. 
Photos show the men standing in a mosque and repeatedly whipping themselves with knives attached to the ends of chains
Crowds of men watch on in the mosque and some of them film the gruesome scenes using their mobile phones
A young man kneels down and dabs at his wounds with a damp cloth after whipping himself with sharp blades
Some of the spectators could be seen breaking down in tears as the brutal ritual unfolded in front of them in Afghanistan

Crackdown on Drugs

Streets running with blood and 3,700 dead: After 100 days in office Philippine President Rodrigo Duterte compares his crackdown on drugs to 'Hitler's Holocaust' and cuts ties to US


  • WARNING:GRAPHIC CONTENT
  • Reports claim more than 3,700 dead in Philippines' war against drugs in the last three months
  • President Rodrigo Duterte is violently carrying out his campaign promise in the last 100 days
  • Up to 26,000 people have been arrested and thousands turning themselves in out of fear
  • Duterte's remains popular with 8/10 Filipinos satisfied with the campaign against drugs 
  • The US, European Union, Roman Catholic Church and UN have condemned the slaughters
  • Duterte has now unofficially called an an end to its alliance with the United States after 65 years

The Philippines president's war against drugs has reached new macabre heights with the death toll surging above 3,700 and he is now sensationally halting the nation's military alliance with the US after 65 years.
The bombastic president Rodrigo Duterte, has sensationally disparaged the country's alliance with the US ordering its troops to leave his shores.
The potential ending of an alliance comes as a reaction to the international outrage of the slaughter of drug addicts and criminals at the hands of vigilantes and police in the Philippines. 
The Philippines' death toll has reached more than 3,700 in less than three months The United Nations, the US, the European Union and the Catholic Church have all condemned the potential breach of human rights
Filipinos cuffed and rounded up in Manila during the drug crackdown ordered by the president
The fear of being shot has triggered drug dealers to turn themselves into police, with more than 26,000 people arrested and hundreds of thousands turning themselves into authorities
The fear of being shot has triggered drug dealers to turn themselves into police, with more than 26,000 people arrested and hundreds of thousands turning themselves into authorities
The Filipino president, dubbed 'The Punisher', has been heavily lambasted for his ruthless crackdown on drugs with the Philippines' death toll reaching more than 3,700 in less than three months, according to Al Jazeera.
Duterte ordered the drug crackdown as an election promise fuelling widespread bloodshed - equating to 36 Filipinos dying every day in his first 100 days in office - and the terror can be seen in the graphic photos below. 
Duterte's drug raids come after he said at least 3.7 million Filipinos have become addicted to methamphetamine, known locally as shabu. 
He has claimed to have encouraged citizens to take matters into their own hands with the help of police and alleged secret death squads.
The Huffington Post report that the killings occur in 'encounters' with motorcycle vigilante gunmen or killed by trained police or unofficial death squads.   
Crowds gather around a suspected drug dealer killed in the violent drug raids in the Philippines 
Authorities carry a dead man killed in the violent drug raids in the Philippines
Police look to enter a house to take a grandfather to a police station as part of the crackdown
Terror has taken over the Philippines with more than 26,000 people arrested and 3,700 dead
The unofficial death toll in the Philippines is reported to have reached 3,700 since the raids started just over 100 days ago
The slaughter has equated to roughly 36 Filipinos killed everyday since Duterte took over as leader of the nation
Two motor cyclists gunned down in Manila as a result of the 'war on drugs' crackdown

Cases include a five-year-old girl tragically killed as gunman opened fire on her grandfather and a father and son smoking shabu beaten and shot to death in police custody. 
The fear of being shot has triggered drug dealers to turn themselves into police, with more than 26,000 people arrested and tens of thousands turning themselves into authorities.
This had lead to despicable conditions in jails and the limited 44 rehabilitation centres across the nation. 
The fear tactic has seen Duterte's popularity sky-rocket, with a Social Weather Stations Survey in late September showed 8/10 Filipino residents are satisfied with the campaign promise to crackdown on drug users and dealers.
Incredibly the fear tactic has seen Duterte's popularity sky-rocket with 8/10 Filipino residents are satisfied with the campaign promise to crackdown on drug addicts and dealers
Drug addicts and dealers are turning themselves in as they are scared they will be shot or beat up in the violent drug raids
In a speech in Davao - a city where reportedly death squads were sanctioned - Duterte responded to claims of his comparison to Hitler. 
'Hitler massacred three million Jews, now, there is three million drug addicts. I'd be happy to slaughter them," he said.
While both figures were incorrect, he continued to say, 'At least if Germany had Hitler, the Philippines would have...", where he reportedly pointed to himself, according to the BBC
However, the international community has slammed Duterte's maligned war on drugs, which has seen armed police sanctioned to target and raid drug dealers.
A young man takes a photo of two victims of the violent drug war that has claimed more than 3,700 people according to reports
Relatives mourn the loss of two cyclists killed in the vicious drug raids with the death toll reaching 3,700 people
The international community has slammed Duterte's maligned war on drugs, which has seen armed police sanctioned to target and raid drug dealers
The Roman Catholic Church, the European Union, the US and the United Nations Secretary General Ban Ki-Moon have condemned the killings as a breach of human rights.
In his long list of boisterous comments, Duterte recently told president Barrack Obama to, 'Go to hell', and has claimed he will make sure the amphibious military exercise on its beaches, one of 26 military actions, in six months will be the last between the nations.
He claimed the US was using his nation as a 'doormat' and said as long as he was in charge the Philippines relationship with the US was over. 
The US are still waiting for official notification according to reports. 
Children look down at a body that was found dead earlier in the week in Manila
People mourn the man killed during a drug deal operation earlier in the week in Manila

Sunday, October 2, 2016

Transforming Containers into Floating Dorms

Sailing through college: Company transforms shipping containers into cheap, eco-friendly, floating dorms 


  • The first Urban Rigger opened this month in Copenhagen, Denmark
  • Students will move in to the 12-room floating dormitory in October for $600 a month
  • Structure is made of nine former shipping containers on a concrete pontoon 
  • The rig is solar-powered by panels on the roof that connect to batteries below the water 

By Reuters ReporterDailymail.com Reporter,www.dailymail.co.uk
It's a cheap and eco-friendly way to live in one of the most expensive cities in the world.
Urban Riggers, a company in Denmark, has developed student housing out of old shipping containers, transforming them into a floating college dorm on the Copenhagen harbor.
Architect Bjarke Ingels told Reuters there were many benefits to this type of accommodation. 
'These shipping containers have already traveled collectively around 50 times around the Earth and now they've arrived here and we've placed them together, not like the typical sort of serial line-up that you use for cargo but in this star shape, this hexagonal courtyard that becomes the communal space,' Ingels said. 
The new-age dorm: This student housing complex is called the Urban Rigger and is made of nine shipping containers, stacked in two levels on a concrete pontoon
Eco-friendly: The rig uses sustainable technologies such as solar panels and hydro source heating to provide energies
The rig uses sustainable technologies such as solar panels and hydro source heating to provide energies
Welcome home, students: The rent for one room will be roughly about $600 per month. Copenhagen is one of the most expensive cities in the world 

Ingels added: 'You have direct access to swimming in the clean harbor water of Copenhagen. 
'You have a shared roof terrace, you have a solar roof, you have a green roof and then you have, of course, these amazing, compact, student homes.'
The design and construction of the Urban Rigger was built around sustainability.
Underneath the concrete pontoon, beneath sea level, is a room holding the batteries that power the rig.
The batteries receive their power from solar panels on the roof. There are 12 modest rooms in the complex, with a common room and outdoor terrace.
The first students are set to move in at the end of October, and will each pay $600 a month rent. Drone footage uploaded online shows the extent of the ingenuity.    
Comfortable: Each modest room is set up like a small studio apartment, for just $600 a month 
The first unit complex - with 12 dorm rooms - opened to the public on September 21. The students move in next month 
A solar array on top of one of the containers (back) powers the homes, while there is an outdoor terrace on the roof 
Alexander Loudrup, who studies at University of Copenhagen, said the Urban Rigger is ideal student accommodation. 
'By living in one of these, you will be able to live a very healthy life because you're not living in the middle of the city, you're living by the water where the air is clean and also you'll be away from the distractions and sounds of the city so you'll be able to concentrate on your work,' he said.
Another, larger Urban Rigger structure is in development on the water in the Swedish city of Gothenburg. That complex will feature 24-interconnected rigs, with a total of 288 rooms. 
Ambitious: There are plans to open a much bigger Urban Rigger complex in Gothenburg, Sweden, with 24 connected rigs 

Saturday, October 1, 2016

Putin's Secret Family

Is this Putin's secret family?  Russian president's 'lover' appears in public wearing wedding ring and sitting next to two young boys



  • Vladimir Putin is rumoured to be in love with ex-gymnast Alina Kabaeva
  • The glamorous 33-year-old Alina Kabaeva has denied a relationship but claims continue
  • Now she has been pictured in public wearing wedding ring with two boys
  • Russian leader Putin announced he was divorcing wife Lyudmila in 2013
  • Since then, 63-year-old president refuses to speak about his private life


The Russian ex-gymnast rumoured to have a secret family with Vladimir Putin has appeared in public with what appear to be her two children for the first time. 
Alina Kabaeva, 33, who has been linked to the Russian president as far back as 2008, took two young boys - whose ages are unknown - to an ice skating show at the Megasport Arena in Moscow.
One witness said the glamorous Olympian wore a wedding ring which she tried to hide from the cameras.
Putin, 63, who announced he was divorcing wife Lyudmila in 2013, routinely refuses to speak about his private life.
Kabaeva, a former gold medal winning rhythmic gymnast, has gone on record to deny having a relationship with the Russian president - and yet the speculation continues.
Vladimir Putin's alleged lover ex-gymnast Alina Kabaeva (pictured, with two young boys) has appeared in public with what could be her two children for the first time

Looking slim and elegant, a smiling Kabaeva attended an ice skating show at the Megasport Arena in Moscow, where she sat next to two young boys - a blone and a red head
Kabaeva's outing set off a new wave of rumours that she and Putin had been together, though she has long denied the allegations 
Vladimir Putin, 63, who announced he was divorcing wife Lyudmila in 2013, refuses to speak about his private life
Her outing sparked a fresh wave of rumours she has been engaged in a years-long relationship with the Russian strongman while others Moscow gossip columns suggest the two have ended their affair. 
None of the claims have been independently verified. 
The photos of Kabaeva and the two boys were taken on the eve of the recent Russian parliamentary elections, which were won by the United Russia party founded by Putin.
Kabaeva, who wore an elegant cream coat over a finely embroidered black dress, took a picture of the boys with world figure skating champion Yevgeny Plyuschenko and legendary gymnast Alexei Nemov.
'Do you understand who the people are that you're standing next to? Be proud of it' she snapped at one of them, according to the Moskovsky Komsomolets newspaper.
It reported that Kabaeva, whose private life is considered a 'top secret matter', did not specify if these boys were related to her. 
Alina Kabaeva commented on the show to one of the boys from time to time. 'And later during the break she photographed the boy with Yevgeny Plyuschenko (world champion figure skater) and Alexei Nemov (world champion gymnast) 

One source present at the event said Alina Kabaeva wore a wedding ring, but tried to cover her hand to hide it in pictures
The Uznayvse website claimed it is 'known' that Kabaeva has children but the identity of the father has remained a mystery.
She is rarely seen in public but when she is, the former gymnast is accompanied by a large security detail which is believed to be government-organised.  
Claims of a relationship between Putin and Kabaeva fist began in 2008 when it was reported by a Moscow newspaper run by media tycoon and former KGB spy Alexander Lebedev.
There were rumours that Kabaeva was pregnant last May when she attended a girls' gymnastics competition in Moscow wearing a loose-fitting red dress which appeared to be hiding a baby bump.
Russian media said she looked slightly 'overweight' and 'older' in the dress which was in stark contrast to her usual, figure-hugging ensembles.
In October the same year, a slim-line Kabaeva was spotted wearing a ring on her right hand for the first time. 
There were rumours that Kabaeva was pregnant last May (top) when she was spotted wearing a loose-fitting red dress which appeared to be hiding a baby bump (bottom, Kabaeva five months later)




Kabaeva was spotted wearing a ring on her right hand for the first time in October 2015  (pictured)
'Guests at the event were impressed not only with the fit body of the sportswoman, who is in great shape now, but also with the ring on her wedding finger,' Russian Cosmopolitan reported. The Kremlin refused to comment.
Much of the Russian media refuses to speculate on Putin's private life and, at the time, Putin bemoaned the 'erotic fantasies' of journalists who poked their 'snotty noses' into other people's lives.
In July of that year, the Sobesednik paper claimed Kabayeva pulled out of taking part in a televised ice skating show because she was pregnant. The report rapidly vanished from the net.
Some of her interviews have fueled suspicions that she was romantically linked with Putin.
Kabaeva, who has been dubbed 'Russia's First Mistress' by some, said she had met a man who 'I love very much' but refused to name him.
She went on: 'Sometimes you feel so happy that you even feel scared.'
Putin has previously made clear: 'I have a private life in which I do not permit interference....it must be respected.'
Though widely seen as one of her country's most desirable and famous sportswomen, who once posed semi-naked for Russian Maxim, it has been more than a decade since she has been romantically linked to anyone other than Putin.
The Russian president has previously made clear: 'I have a private life in which I do not permit interference....it must be respected.'
While inviting photographers to his bare-chested macho photo stunts in Siberia, he is less keen on allowing Russians to know about his domestic arrangements.